चालू घडामोडी: 16–31 मे 2026

कालावधी: 16 मे 2026 ते 31 मे 2026 · संपूर्ण संकलन

MPSCUPSCPSISTIराज्यस्तरीय स्पर्धा परीक्षा

16 ते 31 मे 2026 या पंधरवड्यातील राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, क्रीडा, विज्ञान-तंत्रज्ञान, अर्थव्यवस्था व राज्यशास्त्राचे विषयनिहाय संकलन. प्रत्येक मुद्द्यासोबत 📌 महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

विभाग 1

महत्त्वाचे दिवस (16 ते 31 मे)

महत्त्वाचे दिवस व त्यांचे विषय

16 मे – आंतरराष्ट्रीय प्रकाश दिन (UNESCO): विज्ञान, संस्कृती आणि कलेतील प्रकाशाची भूमिका; 1960 साली Theodore Maiman यांनी LASER चा शोध लावला.

📌 महत्त्वाची माहिती: आंतरराष्ट्रीय प्रकाश दिन 2026 चे विषय: 'प्रकाश आणि शाश्वत विकास'. UNESCO ने 2018 पासून हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात केली. LASER = प्रकाशाच्या उत्सर्जनाद्वारे प्रकाशाचे प्रवर्धन.

17 मे – जागतिक दूरसंचार आणि माहिती समाज दिन (ITU): 17 मे 1865 रोजी आंतरराष्ट्रीय दूरसंचार संघ (ITU) ची स्थापना.

📌 महत्त्वाची माहिती: ITU (International Telecommunication Union) — 1865 साली स्थापना, मुख्यालय जिनिव्हा (स्वित्झर्लंड); सर्वात जुनी UN विशेष संस्था.

20 मे – जागतिक मधुमक्षिका दिन: स्लोव्हेनियाने प्रस्तावित; UN ने 2017 साली मान्यता. अँटोन जानसा (Anton Janša) (1734) यांच्या जन्मदिनी साजरा.

21 मे – आंतरराष्ट्रीय चहा दिन (FAO): भारत जागतिक 2रा क्रमांकाचा चहा उत्पादक देश (चीन नंतर). आसाम व दार्जिलिंग प्रसिद्ध भारतीय चहा प्रदेश. भारताच्या शिफारशीवरून संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) महासभेने 2019 मध्ये 21 मे हा दिवस आंतरराष्ट्रीय चहा दिन म्हणून घोषित केला.

22 मे – जैवविविधतेसाठी आंतरराष्ट्रीय दिन: 2026 ची अधिकृत जागतिक थीम "वैश्विक प्रभावासाठी स्थानिक पातळीवर कार्य करणे" (Acting Locally for Global Impact) ही होती. ती 'बी पार्ट ऑफ द प्लॅन' (Be part of the plan) या व्यापक मोहिमेचा एक भाग म्हणून, ही थीम कुनमिंग-मॉन्ट्रियल ग्लोबल बायोडायव्हर्सिटी फ्रेमवर्क (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework) च्या 23 जागतिक लक्ष्यांशी स्थानिक उपक्रमांना जोडते. जैविक विविधतेवरील UN अधिवेशन 22 मे 1992 रोजी अंगीकारले. 1993 मध्ये संयुक्त राष्ट्रे आमसभेच्या दुसऱ्या समितीने त्याची निर्मिती केल्यापासून ते 2000 पर्यंत हा दिवस 29 डिसेंबर रोजी साजरा केला जात असे. 22 मे 1992 रोजी रिओ डी जानेरो अर्थ समिट येथे अधिवेशन स्वीकारल्याच्या स्मरणार्थ आणि डिसेंबरच्या उत्तरार्धात येणाऱ्या इतर अनेक सुट्ट्या टाळण्यासाठी ही तारीख बदलण्यात आली.

📌 महत्त्वाची माहिती: Kunming-Montreal जागतिक जैवविविधता चौकट (2022) — लक्ष्य: 2030 पर्यंत किमान 30% जमीन, पाणी व महासागरांचे संरक्षण ('30×30 लक्ष्य').

29 मे – UN शांतिरक्षक आंतरराष्ट्रीय दिन: भारत UN शांतिरक्षा मोहिमांमध्ये सर्वाधिक सैनिक योगदान देणाऱ्या देशांपैकी एक.

📌 महत्त्वाची माहिती: भारताने 1948 पासून 50+ UN शांतिरक्षा मोहिमांमध्ये 2,50,000 हून अधिक सैनिक पाठवले. भारताची पहिली शांतिरक्षा तैनाती: कोरिया (1950).

31 मे – जागतिक तंबाखू विरोधी दिन (WHO): जागतिक तंबाखू विरोधी दिनाची 2026 ची थीम आहे "अपील अनमास्किंग – काउंटरिंग निकोटीन आणि तंबाखू व्यसन".

2025 — Unmasking the Appeal: Exposing Industry Tactics on Tobacco and Nicotine Products
2024 — Protecting children from tobacco industry interference
2023 — We need food, not tobacco
2022 — Tobacco: Threat to our Environment
2021 — Commit to quit
2020 — Tobacco Exposed
2019 — Tobacco and lung health
2018 — Tobacco and heart disease

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 2

राष्ट्रीय घडामोडी

2.1 संरक्षण व सुरक्षा — प्रगत मध्यम लढाऊ विमान (AMCA)

AMCA: संरक्षण मंत्रालयाने 27 मे 2026 रोजी 3 खाजगी कंपन्यांना भारताच्या पहिल्या स्वदेशी पाचव्या पिढीतील स्टेल्थ फायटर विमानासाठी (AMCA) प्रोटोटाइपसाठी Request for Proposal (RfP) — अर्थसंकल्प रु. 15,000 कोटी.

बोलीदार: 3 निवडलेले बोलीदार — (1) Tata Advanced Systems Ltd.; (2) L&T + भारत इलेक्ट्रॉनिक्स; (3) भारत फोर्ज + BEML.

वेळापत्रक: पहिला प्रोटोटाइप 2027 पर्यंत; पहिले उड्डाण 2028-29; उत्पादन 2030 च्या मध्यापासून.

📌 महत्त्वाची माहिती: AMCA — DRDO/ADA (Aeronautical Development Agency) कडून विकसित भारताचे 5वी पिढीचे स्टेल्थ लढाऊ विमान. F-35 (USA), J-20 (China) यांच्याशी तुलनीय.

गगनयान — एकात्मिक हवाई सोडण्याची चाचणी (IADT-02)

IADT-02: ISRO ने गगनयान मोहिमेसाठी 2री एकात्मिक हवाई सोडण्याची चाचणी (IADT-02) श्रीहरिकोटा येथे यशस्वीपणे केली — क्रू मॉड्यूल पॅराशूट रिकव्हरी सिस्टीम.

📌 महत्त्वाची माहिती: गगनयान — भारताचा पहिला मानव अवकाशउड्डाण कार्यक्रम. उद्दिष्ट: 3 अंतराळवीरांना 400 किमी LEO वर 3 दिवस पाठवणे. भारत 4थे स्वतंत्र मानव अवकाश-उड्डाण राष्ट्र होणार (रशिया, USA, चीन नंतर).

भारतीय वायुदल – IIT मुंबई AI सहकार्य

IAF–IIT मुंबई: भारतीय वायुदलाने IIT मुंबईशी 3 करार केले (मे 2026) — Su-30MKI विमानांसाठी AI-आधारित पूर्वानुमान देखभाल तंत्रज्ञान विकास.

2.2 शेती व अन्न सुरक्षा

विक्रमी उत्पादन: तिसरी अग्रिम अंदाज: 2025-26 साठी एकूण अन्नधान्य उत्पादन 376.563 दशलक्ष टन — विक्रम; मागील वर्षापेक्षा 5.3% वाढ.

पिकांचे तपशील: तांदूळ 154.024 दशलक्ष टन (विक्रम), गहू 120.657 दशलक्ष टन, मका 55.093 दशलक्ष टन (सर्वकालीन उच्चांक).

ICAR: ICAR ने विविध कृषी-हवामानिक क्षेत्रांसाठी 339 नवीन पीक वाण प्रसारित केले.

📌 महत्त्वाची माहिती: अग्रिम अंदाज — कृषी मंत्रालयाकडून वर्षातून 4 वेळा. ICAR = Indian Council of Agricultural Research; मुख्यालय नवी दिल्ली.

2.3 आरोग्य

NHA अंदाज: 10वा राष्ट्रीय आरोग्य लेखा (NHA) अंदाज जारी: 2022-23 साठी सरकारी आरोग्य खर्च रु. 3.85 लाख कोटी (2013-14 मध्ये रु. 1.30 लाख कोटी होता).

एकूण आरोग्य खर्च: एकूण आरोग्य खर्च = रु. 8.81 लाख कोटी = GDP च्या 3.37%.

📌 महत्त्वाची माहिती: WHO ने शिफारस केली: देशाने GDP च्या किमान 5% आरोग्यावर खर्च करावे. NHA अंदाज MoHFW अंतर्गत NHSRC प्रकाशित करते.

WHO / WHA: जागतिक आरोग्य सभा (WHA) 2026: पक्षाघात (Stroke) ला जागतिक सार्वजनिक आरोग्य प्राधान्य जाहीर. भारतात दरवर्षी 18 लाख नवीन Stroke रुग्ण.

2.4 विज्ञान, तंत्रज्ञान व अंतराळ — स्ट्रॅटोस्फेरिक फुगा (Mission SANA)

VISTA: Red Balloon Aerospace Pvt. Ltd. ने भारताचा पहिला स्वदेशी स्ट्रॅटोस्फेरिक सुपर प्रेशर फुगा विजयवाडा येथे प्रक्षेपित केला (मे 2026). ही मोहीम कंपनीच्या 'VISTA' प्लॅटफॉर्मचा वापर करून पार पाडण्यात आली, जी स्ट्रॅटोस्फियरमध्ये दीर्घकाळ कार्यरत राहण्यासाठी तयार केलेली एक सुपर-प्रेशर बलून प्रणाली आहे.

भारत 5वा देश: भारत 5वा देश — USA, फ्रान्स, जपान, चीन नंतर — स्वदेशी स्ट्रॅटोस्फेरिक फुगा क्षमता.

📌 महत्त्वाची माहिती: स्ट्रॅटोस्फेरिक फुगे 20-50 किमी उंचीवर तरंगतात. हवामान संशोधन, खगोलीय निरीक्षण आणि इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीसाठी वापरले जातात.

IIT मद्रास — सर्क्युलेटिंग वॉटर टनेल

सर्क्युलेटिंग वॉटर टनेल: IIT मद्रासने चेन्नईजवळील थैयूर येथे सर्क्युलेटिंग वॉटर टनेल सुविधा सुरू केली — रु. 4.5 कोटी CSR निधी; Mazagon Dock Shipbuilders Ltd. ने वित्तपुरवठा.

📌 महत्त्वाची माहिती: Mazagon Dock Shipbuilders Ltd (MDL) — मुंबई येथील भारताची प्रमुख युद्धनौका-बांधणी कंपनी; संरक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत. INS विक्रांत (विमानवाहू जहाज) बांधले.

NeSDA 2025 पोर्टल

NeSDA: DARPG ने 25 मे 2026 रोजी NeSDA (National e-Governance Services Delivery Assessment) 2025 पोर्टल सुरू केले — 59 अनिवार्य राज्य सेवा आणि 43 केंद्रीय मंत्रालय सेवांचे मूल्यांकन.

2.5 अर्थव्यवस्था व वित्त — भारत-USA गंभीर खनिज करार

गंभीर खनिज: भारत आणि USA ने 29 मे 2026 रोजी नवी दिल्लीत गंभीर खनिज व दुर्मिळ मातींवर चौकट करार केला. EAM डॉ. S. जयशंकर आणि US Secy. of State Marco Rubio यांनी केला.

व्याप्ती: खाण, प्रक्रिया, पुनर्वापर आणि विविधीकृत पुरवठा साखळींना प्राधान्य; भारत-US फेब्रुवारी 2025 संयुक्त निवेदनाची अंमलबजावणी.

📌 महत्त्वाची माहिती: गंभीर खनिजे (Critical Minerals) — लिथियम, कोबाल्ट, निकेल, ग्राफाइट, दुर्मिळ माती — EV बॅटरी, सेमीकंडक्टर, स्वच्छ ऊर्जेसाठी आवश्यक. चीन 60%+ जागतिक प्रक्रियेवर नियंत्रण ठेवते.

RBI निर्णय

PA-P परवाना: RBI ने 26 मे 2026 रोजी One Mobikwik Systems ला Payment Aggregator-Physical (PA-P) परवान्याला तत्त्वतः मान्यता — ऑफलाइन व्यापारी पेमेंट सक्षम.

Fino Payments Bank: RBI ने Fino Payments Bank साठी Ketan Merchant यांची interim CEO म्हणून 3 महिने वाढ मंजूर (मागील CEO GST फसवणूक प्रकरणात अटकेनंतर).

तैवान शेअर बाजार

शेअर बाजार क्रमवारी: तैवान शेअर बाजार USD 4.95 ट्रिलियनसह भारताला मागे टाकत जगात 5वा सर्वात मोठा बाजार — AI-नेतृत्वाखाली TSMC च्या 45-50% वाढीमुळे.

📌 महत्त्वाची माहिती: शेअर बाजार क्रमवारी (अंदाजे, मे 2026): USA, चीन, जपान, UK, तैवान, भारत. TSMC = Taiwan Semiconductor Manufacturing Company.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 3

आंतरराष्ट्रीय घडामोडी

3.1 भूराजकारण व मुत्सद्देगिरी — शांग्री-ला संवाद 2026

शांग्री-ला संवाद: 23वा शांग्री-ला संवाद सिंगापूर येथे 29-31 मे 2026 — आशियाची प्रमुख संरक्षण/सुरक्षा परिषद, IISS कडून आयोजित.

भारताचा सहभाग: भारताचे संरक्षण सचिव राजेश कुमार सिंग यांनी प्रतिनिधित्व; US INDOPACOM, NATO आणि इतर भागीदारांशी द्विपक्षीय चर्चा.

भारताचा विषय: 'स्थिर, सुरक्षित आणि समावेशक इंडो-पॅसिफिकसाठी संरक्षण मुत्सद्देगिरी'.

📌 महत्त्वाची माहिती: IISS = International Institute for Strategic Studies; स्थापना 1958; मुख्यालय लंडन. शांग्री-ला संवाद 2002 साली सुरू झाला.

भारत-सिंगापूर संरक्षण धोरण संवाद

भारत-सिंगापूर: 16वा भारत-सिंगापूर संरक्षण धोरण संवाद, 28 मे 2026 — भारताचे संरक्षण सचिव Rajesh Kumar Singh आणि सिंगापूरचे Joseph Leong यांनी सह-अध्यक्षता.

सहकार्य क्षेत्रे: सायबर सुरक्षा, AI, मानवरहित यंत्रे, सागरी सुरक्षा.

कझाकस्तान-रशिया अणुऊर्जा करार

कझाकस्तान NPP: रशियाच्या Rosatom आणि कझाकस्तानने 28 मे 2026 रोजी USD 16.5 अब्ज करारावर स्वाक्षरी — Lake Balkhash च्या किनारी Ulken गावात पहिला अणुऊर्जा प्रकल्प.

प्रकल्प तपशील: दोन VVER-1200 अणुभट्ट्या; बांधकाम 2027 मध्ये सुरू; पहिली भट्टी 2034 पर्यंत कार्यरत.

📌 महत्त्वाची माहिती: VVER-1200 — रशियन-डिझाइन केलेली दाबयुक्त जलशीतल भट्टी (PWR), Generation III+. Rosatom चे जगभरात 22+ NPP बांधकामाधीन.

3.2 युक्रेन-रशिया संघर्ष

युक्रेन-रशिया: UN ने युक्रेन युद्धात धोकादायक वाढीचा इशारा — कीवमध्ये 'सर्वात विनाशकारी' रशियन हल्ले.

UNSC बैठक: UN महासचिव Antonio Guterres: 'मृत्यूचा सापळा थांबवला पाहिजे'; UN सुरक्षा परिषदेची आणीबाणी बैठक.

📌 महत्त्वाची माहिती: UN सुरक्षा परिषद — 15 सदस्य: 5 स्थायी (P5: USA, रशिया, चीन, UK, फ्रान्स) + 10 अस्थायी (2 वर्षांसाठी निवडलेले). UN महासचिव: Antonio Guterres (2017 पासून; पोर्तुगाल).

3.3 इस्राईल-लेबनॉन संघर्ष

इस्राईल-हिजबुल्लाह: इस्राईलने लेबनॉनमध्ये हिजबुल्लाहविरुद्ध हल्ले तीव्र करण्याची घोषणा (26 मे 2026).

3.4 इबोला — DRC

इबोला DRC: WHO महासंचालक काँगो लोकशाही प्रजासत्ताकात (DRC) गेले — पूर्व DRC मध्ये इबोलाचा पुन्हा उद्रेक; अस्थिर परिसर.

📌 महत्त्वाची माहिती: इबोला — इबोला नदीजवळ 1976 साली पहिल्यांदा ओळखले; DRC मध्ये सर्वाधिक उद्रेक. WHO संकट जाहीर करण्याचे निकष: PHEIC (Public Health Emergency of International Concern).

3.5 हवामान व पर्यावरण

हवामान इशारा: WMO (जागतिक हवामान संस्था) इशारा: पुढील 5 वर्षे तापमान विक्रमी पातळीजवळ राहणार.

UK उष्णतेची लाट: युरोपमध्ये उष्णतेची लाट: लंडनमध्ये 2 दिवस 35°C; सरकारी इशारे जारी.

📌 महत्त्वाची माहिती: WMO = World Meteorological Organization; मुख्यालय जिनिव्हा; स्थापना 1950.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 4

क्रीडा

4.1 टेनिस — French Open (Roland Garros) 2026

French Open 2026: Roland Garros 2026: 125वी आवृत्ती, 25 मे 2026 पासून पॅरिस येथे; मातीच्या मैदानावर (Clay Court).

Roland Garros इतिहास: फ्रेंच WWI लढाऊ वैमानिक Roland Garros (1888-1918) यांच्या नावावर; 1928 साली नामकरण.

पुरुष सीड: Jannik Sinner, Novak Djokovic, Alexander Zverev.

📌 महत्त्वाची माहिती: 4 Grand Slams: Australian Open (जानेवारी, हार्ड), French Open (मे-जून, मातीचे), Wimbledon (जून-जुलै, गवताचे), US Open (ऑगस्ट-सप्टेंबर, हार्ड). French Open एकमेव मातीच्या मैदानावरील Grand Slam.

4.2 फुटबॉल — FIFA विश्वचषक 2026 काउंटडाउन

FIFA WC 2026: FIFA विश्वचषक 2026: 11 जून 2026 पासून सुरू — USA, कॅनडा, मेक्सिको संयुक्त आयोजन (48 संघांची विस्तारित आवृत्ती).

भारत प्रसारण: भारतात FIFA WC 2026 प्रसारण हक्क करार अंदाजे USD 30-35 दशलक्षात पूर्ण (मे 2026 मध्ये वाटाघाटी पूर्ण).

📌 महत्त्वाची माहिती: FIFA WC 2026 — प्रथमच 48 संघ (आधी 32). प्रथमच 3 देश सह-आयोजक. FIFA मुख्यालय झुरिच; स्थापना 1904.

4.3 क्रीडा — निधन

रणधीर सिंग: राजा रणधीर सिंग (1946-2026) — भारताचे पहिले Asian Games शूटिंग सुवर्णपदक विजेते; 27 मे 2026 रोजी निधन; वय 79. (तपशील विभाग 8 मध्ये.)

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 5

विज्ञान व तंत्रज्ञान

5.1 सेमीकंडक्टर

ओडिशा सेमीकंडक्टर: ओडिशाने Intel आणि 3D Glass Solutions शी MoU केला (30 मे 2026) — भुवनेश्वरच्या Info Valley येथे रु. 2,000 कोटी गुंतवणूक; भारतातील पहिली प्रगत 3D चिप पॅकेजिंग युनिट.

📌 महत्त्वाची माहिती: India Semiconductor Mission (ISM) 2021 साली MeitY अंतर्गत सुरू. 3D चिप पॅकेजिंग = चिप्स उभ्या रचून एकत्र करणे — अधिक कार्यक्षमता, कमी वीज वापर.

5.2 स्वच्छ ऊर्जा

PM सूर्य घर: PM Surya Ghar Muft Bijli Yojana (फेब्रुवारी 2024 पासून) — घरांवर सौर उर्जा; 1 कोटी कुटुंबांना 300 युनिट मोफत वीज; अनुदान रु. 78,000 पर्यंत.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 6

राज्यशास्त्र व प्रशासन

6.1 संसदीय समित्या

PAC: सार्वजनिक लेखा समिती (PAC) मे 2026 मध्ये पुनर्गठित — भारतातील सर्वात जुनी संसदीय समिती (1921 साली स्थापित); 22 सदस्य (15 लोकसभा + 7 राज्यसभा); अध्यक्ष विरोधी पक्षाकडून.

📌 महत्त्वाची माहिती: PAC — 1921 साली स्थापना (Government of India Act 1919 — Montague-Chelmsford सुधारणा अंतर्गत). CAG अहवाल तपासते. 1967 पासून परंपरेने विरोधी पक्षाचे अध्यक्ष.

6.2 घटनात्मक पदे (2026)

राष्ट्रपती — द्रौपदी मुर्मू — 25 जुलै 2022 पासून
उपराष्ट्रपती — C.P. राधाकृष्णन — 12 सप्टेंबर 2025 पासून
पंतप्रधान — नरेंद्र मोदी — 26 मे 2014 पासून
सरन्यायाधीश (CJI) — न्या. सूर्यकांत — 24 नोव्हेंबर 2025 पासून
RBI गव्हर्नर — संजय मल्होत्रा — 11 डिसेंबर 2024 पासून (26वे)

📌 महत्त्वाची माहिती: अनुच्छेद 63 — उपराष्ट्रपती. अनुच्छेद 64 — उपराष्ट्रपती राज्यसभेचे पदसिद्ध अध्यक्ष. अनुच्छेद 66 — उपराष्ट्रपती निवडणूक.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 7

अर्थव्यवस्था

7.1 बँकिंग व वित्त

DBJ–HDFC: Development Bank of Japan (DBJ) – HDFC Capital भागीदारी: USD 1 अब्ज लक्ष्य परवडणाऱ्या घरांसाठी; H-DREAM फंड GIFT City येथून.

NSE-Steel: NSE-स्टील यूजर्स फेडरेशन MoU: पोलाद व कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह परिसंस्था विकसित करण्यासाठी.

📌 महत्त्वाची माहिती: GIFT City = Gujarat International Finance Tec-City; भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र (IFSC); गांधीनगर, गुजरात.

7.2 आर्थिक निर्देशक

श्रम बाजार: LFPR (Labour Force Participation Rate) आणि WPR (Worker-Population Ratio) जानेवारी-मार्च 2026 तिमाहीत घसरण.

📌 महत्त्वाची माहिती: LFPR = कार्यरत-वयाच्या लोकसंख्येपैकी काम करणारे + सक्रिय रोजगार शोधणारे यांची टक्केवारी. PLFS (Periodic Labour Force Survey) — MoSPI/NSSO कडून मोजमाप.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 8

निधन

राजा रणधीर सिंग (1946–2026)

निधन तारीख: 27 मे 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे निधन; वय 79.

कामगिरी 1: Asian Games मध्ये भारताचे पहिले शूटिंग सुवर्णपदक विजेते (Trap इव्हेंट, 1978 बँकॉक Asian Games).

कामगिरी 2: 5 वेळा ऑलिम्पियन; अर्जुन पुरस्कार विजेते.

प्रशासकीय कारकीर्द: IOA महासचिव (1987-2010); IOC सदस्य (2001-2014); Olympic Council of Asia चे पहिले भारतीय अध्यक्ष (सप्टेंबर 2024 निवडून; जानेवारी 2026 मध्ये प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे राजीनामा).

📌 महत्त्वाची माहिती: OCA = Olympic Council of Asia; मुख्यालय कुवेत; Asian Games संचालन. IOA = Indian Olympic Association; भारताचा ऑलिम्पिकमधील सहभाग संचालन.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 9

वर्षगाठ व महत्त्वाच्या घटना

9.1 ऐतिहासिक घटना

भुमकाल विद्रोह: भुमकाल विद्रोह — 1910 साली बस्तरमध्ये वीर गुंडाधूर यांच्या नेतृत्वाखाली ब्रिटिशांविरुद्ध आदिवासी उठाव. केंद्रीय गृहमंत्र्यांनी बस्तरमध्ये जन सुविधा केंद्र उद्घाटन.

📌 महत्त्वाची माहिती: भुमकाल विद्रोह (1910) — 'बस्तर विद्रोह' म्हणूनही ओळखला. जबरी मजुरी (begari), वनाधिकारांवरील निर्बंध आणि Maria शासन पद्धतीत हस्तक्षेपाला विरोध. गुंडाधूर हे छत्तीसगड राज्यातील महत्त्वाचे आदिवासी प्रतिरोध नेते.

9.2 ठळक घटना (16-30 मे 2026)

Spelling Bee: Scripps National Spelling Bee 2026: श्रेय पारीख (वय 14, भारतीय वंशाचे, कॅलिफोर्निया) विजेते — 90 सेकंदात 32 शब्द बरोबर; USD 52,500 पारितोषिक. कुटुंब मूळचे तेलंगणाचे.

WHA 2026: जागतिक आरोग्य सभा (WHA) 2026: पक्षाघात (Stroke) ला जागतिक सार्वजनिक आरोग्य प्राधान्य जाहीर.

UPSC Prelims 2026: UPSC Prelims 2026 — भारतातील सर्वोच्च नागरी सेवा परीक्षा (मे 2026).

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 10

भारत-जागतिक संबंध

10.1 प्रमुख द्विपक्षीय / बहुपक्षीय सहभाग (16-30 मे 2026)

भारत-USA — गंभीर खनिज करार (EAM जयशंकर + Secy. Rubio), 29 मे 2026.
भारत-सिंगापूर — 16वा संरक्षण धोरण संवाद, 28 मे 2026.
भारत-ऑस्ट्रेलिया — 2रा ऑस्ट्रेलिया-भारत संरक्षण मंत्री संवाद.
QUAD — QUAD परराष्ट्रमंत्री बैठक 2026: ऊर्जा सुरक्षा, सागरी सहकार्य.

📌 महत्त्वाची माहिती: QUAD = Quadrilateral Security Dialogue; सदस्य: भारत, USA, ऑस्ट्रेलिया, जपान. मुक्त, खुले, समावेशक इंडो-पॅसिफिकवर लक्ष केंद्रित.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

विभाग 11

अभियांत्रिकी व पायाभूत सुविधा

11.1 संरक्षण उत्पादन

AMCA अभियांत्रिकी: AMCA (RfP 27 मे 2026): 5वी पिढी स्टेल्थ लढाऊ विमान; MiG-21 ची जागा; अंतर्गत शस्त्रागार, AESA रडार, कंपोझिट एअरफ्रेम.

AI देखभाल: Su-30MKI AI देखभाल: IIT मुंबई AI-चालित पूर्वानुमान अपयश शोध प्रणाली विकसित करेल.

11.2 सागरी अभियांत्रिकी

सर्क्युलेटिंग वॉटर टनेल: IIT मद्रास सर्क्युलेटिंग वॉटर टनेल: जहाज/पाणबुडी मॉडेल हायड्रोडायनामिक्स चाचणी; Mazagon Dock ने निधी; नौदल वास्तुशास्त्र संशोधन सहाय्यक.

11.3 अंतराळ अभियांत्रिकी

गगनयान अभियांत्रिकी: गगनयान IADT-02: 4.5 किमी उंचीवर पॅराशूट तैनाती आणि क्रू मॉड्यूल रिकव्हरी सिस्टीमची चाचणी — अंतराळवीर सुरक्षित परतीसाठी अत्यावश्यक.

11.4 सेमीकंडक्टर अभियांत्रिकी

3D चिप पॅकेजिंग: ओडिशा 3D चिप पॅकेजिंग युनिट: रु. 2,000 कोटी; 3D पॅकेजिंग चिप्स उभ्या रचते (2D च्या उलट) — अधिक कार्यक्षमता, कमी वीज.

↑ अनुक्रमणिकेकडे

Pages

Thursday, 2 July 2026